LANGE VERSIE. Fusie gemeenten: inspelen op onderbuikgevoelens?

STANDPUNT BEUNINGEN NU & MORGEN OVER GEMEENTELIJKE FUSIES

Dit is de lange versie:

Fusie gemeenten: inspelen op onderbuikgevoelens?

De inwoners van Beuningen vinden onze gemeente, met de vier kernen, overzichtelijk en zij hechten daar waarde aan. Onder meer om deze reden is mijn partij, Beuningen Nu & Morgen (BN&M), nog steeds tegenstander van gemeentelijke herindeling en fusie. Wij willen de dienstverlening aan onze inwoners op hetzelfde hoge niveau handhaven. Dat kan heel goed met de huidige schaal van onze gemeente. Bij een zuinig beleid kunnen ook in de toekomst voorzieningen in stand worden gehouden. Beuningen moet dus zelfstandig blijven. Als lokale partij wil BN&M natuurlijk zaken samen met andere gemeenten oppakken, als dat goedkoper is of meer kwaliteit oplevert. Dat doen we nu ook al.

De geschiedenis van Beuningen, als “Oostelijke toegangspoort”, is nauw verbonden met die van Maas en Waal. BN&M vindt het logisch om meer verbinding en samenwerking te zoeken met partners in het Land van Maas en Waal. Het gaat daarbij vooral over economie, toerisme en recreatie, cultuur(-historie), onderwijs, energie en natuurontwikkeling. Echter, een deel van de regionale samenwerking zal zich hoe dan ook af blijven spelen in het Rijk van Nijmegen. Denk bijvoorbeeld aan het Werkbedrijf, de Omgevingsdienst (ODRN), onze ICT- ondersteuning, de GGD en de Veiligheidsregio. Of aan gezamenlijke inkoop van zorg.

Vanuit deze stellingname zien we met enige verbazing, dat fusie van Wijchen en Druten bestuurlijk onafwendbaar lijkt te zijn geworden. In het voorspel  trekken voor- en tegenstanders alles uit de kast om “te winnen”. Deels wordt de discussie gevoerd via de krant. En dat is maar goed ook. De inwoners zouden anders misschien nauwelijks merken dat er over hún lokale democratie wordt beslist. Het is ook de vraag of dit onderwerp hen momenteel bezig houdt? Wij vermoeden, dat de inwoners het in deze moeilijke tijd al druk genoeg hebben met de dagelijkse beslommeringen. Voor- en tegenstanders lijken duidelijke antwoorden te hebben op vragen die bij een herindeling/ fusie gesteld moeten worden. Maar meestal is de werkelijkheid minder duidelijk.

Is fusie goedkoper of duurder voor inwoners?

Voorstanders zeggen goedkoper, tegenstanders zeggen duurder. Fusie is in het begin goedkoper. Je hebt minder wethouders, minder burgemeesters en minder raadsleden. In korte tijd krijg je echter te maken met kostenuitzettingen. Het vormen van één organisatie gaat moeizaam. Het ambtelijk apparaat wordt snel groter en duurder. Systemen en processen moeten op elkaar worden afgestemd, organisatieculturen moeten worden ingepast. Ook kan sprake zijn van kapitaalvernietiging.

 

Is de dienstverlening aan inwoners beter of slechter?

De dienstverlening wordt niet beter en blijft op zijn best hetzelfde. Een gemeentehuis komt voor veel inwoners uit de diverse kernen verder weg te liggen. Veel dienstverlening wordt verder gedigitaliseerd. Fysieke ontmoeting tussen bestuurders, ambtenaren en inwoners is helaas al veel minder geworden en dat is bij een grotere gemeente nog meer het geval.

 

Heeft een gefuseerde gemeente meer professionaliteit?

Voorstanders beweren van wel. Tegenstanders van niet. Feit is dat grotere gemeenten hogere salarissen kunnen betalen, maar of dat meer ambtelijke kwaliteit oplevert? Een grotere gemeente heeft een grotere coördinatiebehoefte en dat kost meer. Het is voor iedere gemeente, groot én klein, normaal om specialistische professionaliteit in te huren. Grote én kleine gemeenten hebben – zeker in een moeilijke arbeidsmarkt- hoge inhuurkosten.

 

Heeft een gefuseerde gemeente een grotere stem in de regio?

De stem van “de regio” blijft altijd kleiner dan die van de centrumgemeente. In ons geval is dat Nijmegen. Nijmegen betaalt in alle samenwerkingsverbanden (en dat zijn er veel) veruit het meeste geld. De stad is daarom “natuurlijk” dominant en zal dat blijven, ongeacht het aantal gemeenten in de regio Rijk van Nijmegen. Toch zijn er mensen die inwoners willen laten geloven, dat je een “tegenmacht in de polder” zou moeten vormen. Dat “de grote boze buurman je anders zou opslokken”. Tot nu toe is er geen enkel bewijs te leveren voor die angst, wij zeggen eerder: integendeel. Volgens ons heeft Nijmegen voorlopig genoeg aan zichzelf en heeft de stad vooral behoefte aan een regio waarmee constructief wordt samengewerkt. De regio kan daarmee haar voordeel doen. De stad biedt onze inwoners en die van andere gemeenten in de regio, veel.

 

Onderzoeken?

Voor- en tegenstanders laten onderzoeken uitvoeren. Vaak komt er uit wat je er in stopt: de wens van de opdrachtgever. Je hoeft maar even op internet te kijken om echt onafhankelijke onderzoeken te zien die zeggen, dat de argumenten van voor- en tegenstanders allemaal een beetje kloppen. Het rapport van de Rekenkamer van Beuningen (“Bestuurlijke scenario’s gemeente Beuningen”, november 2016, dr. Klaartje Peters) wijst ook in die richting. Voor- en nadelen zijn te benoemen maar leveren geen van allen een harde basis voor een objectieve keuze. Gemeentelijke fusie is dus vooral iets wat je wilt, of niet.

 

Maat van een gemeente

Als je vanuit de inhoud kijkt naar de beste schaalgrootte, dan zie je dat er helemaal niet zoiets is als ‘de ideale gemeentegrootte’ (https://www.binnenlandsbestuur.nl/meerschaligheid). Een gemeente met plm. 25.0000- 35.000 inwoners kan zeker levensvatbaar zijn. Het bestuur blijft herkenbaar, benaderbaar, ambtenaren blijven betrokken. De dienstverlening blijft op peil. Inwoners blijven in staat ook in de toekomst op de ontwikkeling van hun gemeente een eigen stempel te drukken.

 

Wil je fuseren of wil je dat niet?

Ons huidige bestel heeft plm. anderhalve eeuw (sinds Thorbecke) goed gefunctioneerd. Sinds 1919 kan iederéén deel hebben aan de macht (algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen). Sinds begin jaren negentig kwam “marktwerking”  in beeld als de oplossing voor álle problemen. Gróter, sneller en méér. Het rijk is al dertig jaar bezig met de het vormen van grotere gemeenten in Nederland. In dezelfde periode. Gróter, snéller en méér zijn bijbehorende begrippen, ook binnen de overheid. En dat is nog steeds aan de gang. Ondanks duidelijke tekortkomingen, die de overheid dan met miljarden belastinggeld moet repareren. Bijvoorbeeld bij de bankencrisis, de kredietcrisis, de problemen in de zorg, het redden van KLM, de problemen met het OV. We komen stap voor stap terug van die benadering. Zelfs de huidige regering lijkt de marktwerking in de zorg te willen terugdraaien. De bestuurlijke reorganisatie van Nederland, gericht op het vormen van 100.000-plus-gemeenten, lijkt inmiddels wat minder in de aandacht van het Rijk. Of is dat schone schijn? Wij denken van wel.

 

Druk op gemeentebestuurders

Gemeentebestuurders worden vanuit provincie en rijk nog steeds aangespoord om te fuseren.

 

Taken erbij, geld er af, geen bevoegdheden

Er zijn meer taken bij gemeenten gelegd. Denk aan de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Tegelijk heeft het Rijk voor deze complexe taken fors minder geld beschikbaar gesteld. We noemen de zogenaamde “opschalingskortingen” die het Rijk aan

gemeenten eenzijdig oplegt. Dit speelt nog steeds. Zo meteen moeten beschermd wonen en maatschappelijke opvang worden geregeld. Ook hiervoor krijgen gemeenten veel minder geld dan het Rijk nu daarvoor uitgeeft. Grote én kleine gemeenten zien zich gedwongen om te bezuinigen op voorzieningen zoals een zwembad, een dorpshuis, een bibliotheek, een theater of sporthal. Het Rijk bestuurt Nederland als een bv en centraliseert de macht in Den Haag. Dit gaat ten koste van de lokale democratie.  Geloof maar niet dat een grote gemeente de stort van vervuild slib in de leefomgeving van Maas en Walers wél kan stoppen….!

 

Epiloog

Met deze voorbeelden willen wij onderstrepen dat het rijk Nederland steeds centralistischer bestuurt. Is Nederland straks nog wel het land van gemeenten en provincies? Of wordt het een land van enkele regio’s? We zien maar weinig inwoners die zich er druk over maken. Dit soort vragen zijn vooral “speeltjes” van beroepsbestuurders en managers. Maar ook een lokale partij als BN&M maakt zich er druk over. Omdat de lokale democratie wordt aangetast. Inwoners kunnen steeds minder een stempel zetten op het beleid in hun eigen gemeente.

 

Er zijn gemeenten die éérst fors afslanken en daarna zeggen, dat je moet fuseren om de dienstverlening aan inwoners te verbeteren. Zo heb je natuurlijk altijd gelijk. Wij staan al jaren op het standpunt dat je geen tijd, geld en energie moet verspillen aan ambtelijke en gemeentelijke fusie. Zolang de dienstverlening aan inwoners op peil is ontbreekt daartoe de noodzaak. Als je een fusie al zou willen, dan moet dat vanuit de samenleving zelf komen en niet vanuit enkele bestuurders die vooral denken in termen van groter, sneller en meer. Gezien de tijd, het geld, de energie en de rompslomp moeten er wel héél goede argumenten zijn om tot een fusie te besluiten. Zoals eerder aangegeven zijn die er zelden.

 

Als je dan tóch per sé wilt fuseren, zoals Wijchen en Druten, dan moet je volgens ons kijken naar wat mensen bindt. Zodat inwoners er nog herkenning in zien en voelen. Een fusie van “Waalgemeenten” ligt dan volgens ons meer voor de hand dan een fusie van Druten en Wijchen. Jaren geleden al zijn de gemeentebesturen van Beuningen en Druten bij elkaar op de koffie geweest, zijn er verkennende gesprekken gevoerd en was een intentieverklaring bijna ondertekend. Het ging plotseling niet door. We zijn ons er van bewust dat Beuningen niet op een eiland ligt. Tegelijk zijn er in deze periode onderwerpen die wij lokaal belangrijker vinden dan gemeentelijke fusie of herindeling. Zoals bijvoorbeeld de gevolgen van de coronacrisis. Maar ook de versnelde woningbouw en de energietransitie, onderwerpen waarmee we goed op weg zijn en daarna zien we verder.

Tot slot: onze inwoners vinden onze gemeente, onze vier kernen, overzichtelijk en zij hechten daar waarde aan. Met een realistisch bestuur zijn we nog steeds een sterke gemeente in een sterke regio. Met een maat die ons prima past en die ons geen aanleiding geeft om nu bezig te zijn met herindeling/fusie.

 

Eric van Ewijk

Fractievoorzitter BN&M

 

Literatuur:

·         Essaybundel van het symposium ‘Goed openbaar bestuur in stad en stedelijke regio’s (Ministerie van Binnenlandse Zaken, 2015),

·         de studie van het Planbureau voor de Leefomgeving ‘stedelijke regio’s als Motoren van economische groei’ (PBL, 2017),

·         De gezamenlijke visie van MKB Nederland, VNO NCW, VNG, het IPO en het stedennetwerk G32 ‘Laat stad en regio bruisen’ (VNO-NCW e.a., 2017)

·         het manifest van de proeftuinregio’s ‘Maak Verschil’ (Bestuurders van de zes proeftuinen Maak Verschil, 2017).

·         https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/optimale-schaalgrootte-gemeente-bestaat-niet.9827390.lynkx;

·         https://economie.rabobank.com/publicaties/2013/maart/kleiner-sturen-met-grotere-gemeenten/;

·         https://www.overheidvannu.nl/actueel/artwijelen/2019/04/19/solidariteit-houdt-op-zodra-er-pijn-te-verdelen-is;

·         https://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwii-7C4r6_qAhVhMewKHfoyD2EQFjAEegQIBRAB&url=https%3A%2F%2Fwww.binnenlandsbestuur.nl%2Fbestuur-en-organisatie%2Fnieuws%2Fgrote-gemeenten-duurder-dan-kleine.169438.lynkx&usg=AOvVaw19pYnZrP0l45JMsMx81WaM

·         Bundel essays Raad voor het Openbaar Bestuur: “Regionaal samenwerken! Wie bepaalt en wie betaalt? Over bekostigingsvraagstukken bij regionale samenwerking”. Samengesteld door prof. dr. M.A. (Maarten) Allers en mr. G.A. (Gerber) van Nijendaal;

·         Raad voor het Openbaar bestuur, adviesbrief Bestuur op maat, november 2006: stel oplossing van maatschappelijke vraagstukken voorop binnen de bestaande drie bestuurslagen en spits de samenwerking toe op aard, omvang en schaal van de opgaven (en biedt zo ruimte voor verschillende mogelijkheden);

·         https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/optimale-schaalgrootte-gemeente-bestaat-niet.9827390.lynkx;

·         https://www.ipsestudies.nl/wp-content/uploads/2019/06/IPSE1908rap.fior_eindversie.pdf;

·         https://economie.rabobank.com/publicaties/2013/maart/kleiner-sturen-met-grotere-gemeenten/;

·         https://www.overheidvannu.nl/actueel/artwijelen/2019/09/17/wisselende-schaal-en-transparantie;

·        https://gemeentebestuur.beuningen.nl/vergaderingen/Gemeenteraad/2017/24-januari/19:30 raadsbespreking van het rapport van de directeur van de Rekenkamer Beuningen van november 2016 inzake bestuurlijke scenario’s gemeente Beuningen met een bijdrage van ons raadslid Pascal Cobussen.

Comments are closed.